Samenwerken aan de volgende stap in duurzame zorg

Al ruim twintig jaar loopt het Deventer Ziekenhuis voorop in duurzame energie. Het ziekenhuis was destijds het eerste ziekenhuis in Nederland dat uitgerust is met warmtepompen in combinatie met koude-warmte opslag (WKO). Vanuit de CO2-routekaart uit 2022 gaat het ziekenhuis nu dus ook als eerste het vervangingstraject in.

Een project dat veel voorbereiding vereist, want zoals bij andere type organisaties kan het ziekenhuis het werk niet stilleggen om de warmtepompen te vervangen. Zorg gaat 24 uur per dag door. Operatiekamers, verpleegafdelingen en diagnostiek moeten altijd blijven functioneren. De werkzaamheden moesten dus plaatsvinden terwijl het gebouw volledig in bedrijf bleef. De hoofdvraag die beantwoord moest worden is: hoe zorgen we ervoor dat het ziekenhuis nóg toekomstbestendiger wordt, zonder de continuïteit van de zorg te verstoren?

Bij de start van het project koos Deventer Ziekenhuis voor de kracht van een bouwteam in plaats van het uitzetten van een aanvraag. Hiermee bundelen Deventer Ziekenhuis (opdrachtgever), Haskoning (adviseur) en Kropman (installateur) hun krachten en is er samen onderzocht, ontworpen en uitgevoerd. Een traject dat van start is gegaan in september 2024.

De ontdekkingsfase

In de eerste fase van het project ging het bouwteam aan de slag met vraagstukken als:

• Wat zijn de eigenschappen van het pand?
• Welke mogelijke uitbreidingen hebben plaatsgevonden en komen er nog aan?
• Met welke warmte- en koudevraag moeten we rekening houden?
• Welke “nukken” kent het gebouw?
• Hoe gaan we een nieuwe warmtepomp aansluiten op het bestaande systeem?
• Kunnen we nog een extra verduurzamingsslag maken?

Op basis van deze vraagstukken en data van de huidige warmtepompen is uitgebreid onderzoek gedaan, een conceptontwerp opgesteld en een programma van eisen samengesteld. Hieruit kwamen een aantal belangrijke eisen naar voren:

• Sterke betrouwbaarheid
• Dubbele compressoren voor de redundantie
• Servicegerichte organisatie in de buurt van het ziekenhuis
• Snelle beschikbaarheid van onderdelen
• Voldoende vermogen om aan de vraag te voldoen
• Hoger energetisch rendement
• Betere regelbaarheid

Na een vergelijking van meerdere leveranciers bleven uiteindelijk twee warmtepompleveranciers over. Op basis van technische prestaties, regelbaarheid en rendement bij deellast viel de keuze op een oplossing van Trane met invertercompressoren. Deze configuratie biedt minder start-stopgedrag en een hoger rendement bij variabele belasting. Daarnaast zijn aspecten zoals koudemiddelkeuze, servicebaarheid en de beschikbaarheid van onderdelen in Nederland meegewogen. In samenwerking met Haskoning werd dit onderbouwd met een TCO-analyse en een kwalitatieve beoordeling, waardoor het investeringsbesluit door Deventer Ziekenhuis kon worden genomen op basis van prestaties over de gehele levensduur en niet uitsluitend op aanschafkosten.

Het definitieve ontwerp

De daaropvolgende fase van het Definitief Ontwerp (DO) vormde een belangrijke stap in het project. Het Ontwerp & Techniek team van Kropman heeft hierin een centrale rol gespeeld. In deze fase werd het systeemontwerp verder uitgewerkt en technisch onderbouwd. Bestaande installatiedelen werden opnieuw geanalyseerd en geïntegreerd in het nieuwe concept, terwijl tegelijkertijd nieuwe berekeningen werden opgesteld om de prestaties en werking van de installatie te waarborgen. Het team van Kropman voerde uitgebreide technische analyses uit, waarbij onder andere hydraulische principes, regelstrategieën, dimensionering van componenten en de integratie met bestaande installaties zorgvuldig zijn doorgerekend. De resultaten hiervan zijn binnen het bouwteam intensief besproken en getoetst, waarna het ontwerp verder werd geoptimaliseerd. Na deze iteraties werd het definitieve ontwerp vastgesteld en onderworpen aan een marktconformiteitstoets door Haskoning. Na goedkeuring door het Deventer Ziekenhuis kon het project doorgaan naar de volgende fase. Hiermee lag een technisch robuust en toekomstbestendig installatieontwerp klaar dat aansluit op de specifieke eisen van het ziekenhuis en de bestaande infrastructuur.

De uitvoering

Een ziekenhuis kun je niet sluiten. Afdelingen moeten blijven draaien, comfort moet behouden blijven en technische ruimtes zijn al volgebouwd. Om deze redenen werd ervoor gekozen om het vervangingstraject uit te voeren in de winterperiode. Zo konden de CV-ketels voor warmte zorgen en een tijdelijke bypassinstallatie voor de koeling. Deze oplossing zorgde ervoor dat alle werkzaamheden binnen het ziekenhuis door konden blijven lopen. Middels GRIP-sessies werden de medewerkers op de hoogte gebracht. Ze kregen uitleg, leerden over de mogelijke overlast en impact voor de medewerkers en patiënten. Ook werd uitgelegd welke maatregelen werden genomen en wat medewerkers zelf konden doen. Zo werden er extra dekens beschikbaar gesteld en was er voldoende berichtgeving over een mogelijk lagere temperatuur voor geplande opnames. Er werd begripvol en meebewegend gereageerd vanuit de medewerkers en doordat de werkzaamheden voorspoedig verliepen ontstond weinig overlast.

Om de logistieke routes van de warmtepompen te bepalen werd een houten mockup gemaakt. Op deze manier kon voorafgaand aan de plaatsing precies worden ingeschat welke route er genomen moest worden, welke aanpassingen nodig waren en welke omwegen er gevonden moesten worden. Zo werd er een deel van een wand verwijderd, werd een luchtkanaal weggehaald en werd leidingwerk aangepast om een luik in het dak te maken waarna het vervangingstraject van start kon gaan.

Nu kon het vervangingstraject daadwerkelijk beginnen! Hierbij kostte de eerste warmtepomp het meeste werk. De kleine details en beste methoden werden tijdens de plaatsing bepaald en ook de samenwerking moest vorm krijgen. Het hele team had gelukkig dezelfde mentaliteit en ook met aanpassingen in de planning werd flexibel omgegaan. Door korte lijnen tussen opdrachtgever en installateur konden oplossingen direct worden bedacht en uitgevoerd. De planning bleef daardoor intact en werd in sommige fases zelfs eerder afgerond dan verwacht. Zo werden in de eerste fase niet vijf maar zelfs zes warmtepompen vervangen.

De laatste warmtepomp wordt medio maart in bedrijf gesteld, waarmee de vervanging dan technisch gereed is. Het project laat zien dat verduurzamen in een zorgomgeving niet draait om één technische keuze, maar om samenwerking. Niet de snelste of goedkoopste route, maar de route die zekerheid biedt. Twintig jaar na de eerste warmtepompen zet het Deventer Ziekenhuis zo opnieuw een stap vooruit met een installatie die betrouwbaarder, efficiënter en toekomstbestendiger is, en een samenwerking die minstens zo belangrijk bleek als de techniek zelf.

Ook duurzaamheid ging verder dan energieverbruik alleen. Bestaande buffervaten werden aangepast door het prefabricageteam van Kropman in plaats van vervangen, oude warmtepompen kregen een tweede leven en ook de oude omkasting werd opnieuw gebruikt.

De toekomst

Na de uitvoeringsfase volgt de gebruiksfase waarin wordt nagedacht over de optimalisatiemogelijkheden en een vierseizoenentest wordt uitgevoerd. Deze beantwoordt vragen zoals:
• Hoe draaien de warmtepompen?
• Wat zijn de resultaten?
• Zijn dit de resultaten die we hadden verwacht?
• Wat laten onze energiemeters zien, in relatie tot GACS en de gestelde eisen?

Al met al, is het een mooi traject waarin alle partijen hard gewerkt hebben om tot het beste resultaat te komen en een duurzame toekomst te bieden voor het Deventer Ziekenhuis.